5 min

Hervorming Belgisch erfrecht: Een grotere beschikkingsvrijheid voor de erflater

Op 1 september 2018 treedt het nieuwe Belgische erfrecht in werking. Insteek van de hervorming is velerlei, maar kan grotendeels opgehangen worden aan 4 principes. In dit artikel gaan we dieper in op de grotere beschikkingsvrijheid voor de erflater.

Op 1 september 2018 treedt het nieuwe Belgische erfrecht in werking. Insteek van de hervorming is velerlei, maar kan grotendeels opgehangen worden aan volgende principes:

  1. een grotere beschikkingsvrijheid voor de erflater
  2. een aanpassing aan nieuwe samenlevingsvormen
  3. waardering en inbreng/inkorting van giften
  4. een versoepeling van het verbod om overeenkomsten te sluiten over niet-opengevallen nalatenschappen

Tegelijkertijd is ook op Vlaams niveau gewerkt aan een decreet tot wijziging van de erfbelasting, met de bedoeling het nieuwe erfrecht te ondersteunen of te verduidelijken. Ook de Vlaamse belastingdienst (VLABEL) heeft zich al uitgesproken over bepaalde nieuwe erfrechtelijke topics.

In dit artikel gaan we in op de grotere beschikkingsvrijheid voor de erflater.

Reserve vs. Beschikbaar deel

Kinderen

U heeft ongetwijfeld ooit al eens gehoord of gelezen dat men z’n kinderen niet volledig kan onterven. De reden hiervoor is dat de wet voorschrijft dat kinderen recht hebben op een welbepaald deel van de nalatenschap, de erfrechtelijke reserve.

Onder het huidige erfrecht is de omvang van die reserve afhankelijk van het aantal kinderen van de erflater. Ingeval die bijvoorbeeld één kind heeft nagelaten, heeft dat kind recht op de helft. Zijn er twee kinderen, dan hebben zij samen recht op twee derden van de nalatenschap. Vanaf drie kinderen bedraagt de globale reserve drie vierden van de nalatenschap. Het resterende vierde is dan vrij beschikbaar door de erflater.

In het nieuwe erfrecht is het beschikbaar gedeelte steeds gelijk aan de helft van de nalatenschap, ongeacht het aantal kinderen. Het reservataire deel per kind zal gelijk zijn aan de (andere) helft gedeeld door het aantal kinderen (bvb.: de helft bij één kind, een vierde per kind bij twee kinderen, …). De erflater zal bijgevolg meer beschikkingsvrijheid hebben om derden te begunstigen (bvb. een goed doel, maar net zo goed de nieuwe partner, kinderen van nieuwe partner, …), zonder dat de eigen kinderen zich hiertegen zullen kunnen verzetten.

Ouders van kinderloos gestorven erflater

Tot 31 augustus 2018 genieten ouders van een kinderloos gestorven erflater een reservataire aanspraak van één vierde (per ouder) op de nalatenschap.

Deze reserve wordt afgeschaft. In de plaats komt een onderhoudsvordering lastens de nalatenschap op voorwaarde dat de ouder behoeftig is op het ogenblik van overlijden of door het overlijden behoeftig wordt. Het onderhoud zal kunnen bestaan uit een maandelijkse rente of een eenmalig kapitaal, is sowieso begrensd tot de omvang van de (voormalige) reserve en zal een aftrekbare kost vormen bij het samenstellen van de (belastbare) nalatenschap.

Gerelateerde wijzigingen aan de Vlaamse erfbelasting

Sommige successietarieven worden verlaagd. Nieuwe vrijstellingen worden ingevoerd.

  • Naast de vrijstelling m.b.t. de gezinswoning zal t.a.v. de langstlevende echtgeno(o)t(e) (hierna: LLE) een nieuwe vrijstelling ingevoerd worden: op de eerste EUR 50.000,00 aan roerend vermogen die de LLE erft, zal geen erfbelasting verschuldigd zijn. Dit is een besparing van EUR 1.500,00.
  • Kinderen die wees worden voor de leeftijd van 21 jaar, zullen eveneens van de vrijstelling m.b.t. de gezinswoning genieten, alsook van een vrijstelling op roerend vermogen tot EUR 75.000,00.
  • Het hoogste tarief (65%) dat van toepassing is t.a.v. broers/zussen en ‘anderen’ wordt geschrapt. Een nieuw laagste tarief voor deze categorie van erfgenamen wordt ingevoerd, m.n. 25%.
  • De (volledige) ‘erfenissprong’ werd in 2017 reeds fiscaal gefaciliteerd. Hierdoor kan een grootouder het volledige erfdeel van een kind, rechtstreeks nalaten aan de afstammeling(en) van dat kind, zijn kleinkind(eren) dus. Er zal slechts één maal erfbelasting verschuldigd zijn. E.e.a. kan ook bereikt worden middels schenking door de grootouder aan het kleinkind, waarbij deze schenking aangerekend wordt op het (latere) erfdeel van het kind. VLABEL heeft bevestigd dat er in dat geval slechts één maal schenkbelasting verschuldigd is.
    In het nieuwe erfrecht zal ook een gedeeltelijke erfenissprong ingeschreven worden. Dit houdt in dat de grootouder het volledige erfdeel van een kind nalaat aan dat kind, die hierop erfbelasting betaalt. Het kind kan er dan vervolgens voor opteren om (minstens) een gedeelte hiervan door te schenken aan zijn afstammeling(en). Indien dit binnen het jaar na het overlijden van de grootouder gebeurt, is de schenking door het kind aan zijn afstammeling(en) vrijgesteld van schenkbelasting.

Inwerkingtreding

Niet alleen het nieuwe erfrecht, maar ook de nieuwe bepalingen inzake de Vlaamse schenk- en erfbelasting zijn van toepassing op nalatenschappen die vanaf 1 september 2018 openvallen.

Wat het erfrecht betreft, is er eventueel nog de mogelijkheid tot 1 september 2019 om middels een zgn. ‘verklaring van behoud’ te opteren voor de blijvende toepassing van het oude erfrecht.

Reacties
Er zijn nog geen reacties geplaatst bij dit artikel.