5 min

Hervorming Belgisch erfrecht : een aanpassing aan nieuwe samenlevingsvormen

Op 1 september 2018 treedt het nieuwe Belgische erfrecht in werking. Insteek van de hervorming is velerlei, maar kan grotendeels opgehangen worden aan 4 principes. In dit artikel gaan we dieper in op de aanpassing aan nieuwe samenlevingsvormen.

Op 1 september 2018 treedt het nieuwe Belgische erfrecht in werking. Insteek van de hervorming is velerlei, maar kan grotendeels opgehangen worden aan volgende principes:

  1. een grotere beschikkingsvrijheid voor de erflater
  2. een aanpassing aan nieuwe samenlevingsvormen
  3. waardering en inbreng/inkorting van giften
  4. een versoepeling van het verbod om overeenkomsten te sluiten over niet-opengevallen nalatenschappen

Tegelijkertijd is ook op Vlaams niveau gewerkt aan een decreet tot wijziging van de erfbelasting, met de bedoeling het nieuwe erfrecht te ondersteunen of te verduidelijken. Ook de Vlaamse belastingdienst (VLABEL) heeft zich al uitgesproken over bepaalde nieuwe erfrechtelijke topics.

In dit artikel gaan we in op de aanpassing aan nieuwe samenlevingsvormen.

Vruchtgebruik: omzetting & wettelijke toekenning

Omzetting van vruchtgebruik

In nieuw samengestelde gezinnen komt het meer dan eens voor dat de LLE, die het vruchtgebruik erft, in samenloop komt met de kinderen uit een vorige relatie van de erflater. Zij erven in de regel immers de blote eigendom. Deze samenloop is dikwijls ongewenst en kan vele jaren overspannen …

Het nieuwe erfrecht zal het eenvoudiger maken om aan deze situatie een einde te maken: zowel de LLE, als de kinderen uit de vorige relatie krijgen het recht om de omzetting van het vruchtgebruik te vorderen. Dit kan in principe niet geweigerd worden. Rechterlijke tussenkomst is ook niet meer vereist.

De omzetting kan gebeuren door de ‘andere partij’ uit te kopen, dan wel – indien er over de uitkoop geen akkoord kan worden bereikt – doordat alle partijen gezamenlijk volle eigenaar van de nalatenschap worden.

Enkel voor de omzetting van het vruchtgebruik van de LLE op de gezinswoning en de inboedel dient de LLE zijn voorafgaand uitdrukkelijk akkoord te geven. Anders gezegd, hieromtrent heeft de LLE een vetorecht.

Op fiscaal vlak wordt de omzetting van het vruchtgebruik aan het verdeelrecht (2,5%) onderworpen. VLABEL heeft bevestigd dat een omzetting van het vruchtgebruik, onmiddellijk gevolgd door een uitonverdeeldheidtreding, die het verdeelrecht in principe opnieuw verschuldigd maakt, toch slechts één keer zal belast worden.

Wettelijke toegekend opvolgend vruchtgebruik

Stel: een ouder schenkt aan zijn kinderen de blote eigendom van een eigen goed en voorziet hierbij verder geen bijzondere modaliteiten. Bij overlijden van de schenker vóór 1 september 2018 dooft het vruchtgebruik uit en worden de kinderen van rechtswege volle eigenaar. In de hypothese dat de schenking werd geregistreerd of dat de driejaarstermijn sinds de schenking is verstreken, is op het uitdoven van het vruchtgebruik geen erfbelasting verschuldigd.

Vanaf 1 september 2018 zal dit vruchtgebruik niet meer in alle gevallen uitdoven. Immers, op voorwaarde dat de schenker ten tijde van de schenking gehuwd was met de LLE, voorziet het nieuwe erfrecht nu dat het vruchtgebruik dat de schenker zich – zonder meer – had voorbehouden, automatisch wordt toegekend aan de LLE, die dus als het ware ‘opvolgend vruchtgebruiker’ wordt.

De Vlaamse decreetgever heeft intussen ook reeds voorzien dat in voorkomend geval successierechten op de waarde van het vruchtgebruik verschuldigd zijn. Uiteraard in de mate dat het met vruchtgebruik bezwaarde goed niet is vrijgesteld van erfbelasting (bvb. gezinswoning – zie supra 1.3).

Het staat de LLE evenwel nog altijd vrij om van dit zgn. ‘wettelijk toegekend opvolgend vruchtgebruik’ afstand te doen, waardoor het vruchtgebruik wel uitdooft en er in hoofde van de LLE uiteraard ook geen erfbelasting maar verschuldigd is.

Inwerkingtreding

Niet alleen het nieuwe erfrecht, maar ook de nieuwe bepalingen inzake de Vlaamse schenk- en erfbelasting zijn van toepassing op nalatenschappen die vanaf 1 september 2018 openvallen.

Wat het erfrecht betreft, is er eventueel nog de mogelijkheid tot 1 september 2019 om middels een zgn. ‘verklaring van behoud’ te opteren voor de blijvende toepassing van het oude erfrecht.

Reacties
Er zijn nog geen reacties geplaatst bij dit artikel.